MySQL Query Cache Nedir? Performansa Etkisi ve Doğru Kullanım

Query Cache (QC), MySQL 5.6/5.7 sürümlerinde SELECT sorgularının sonuç setlerini bellekten tekrar sunarak okuma odaklı iş yüklerinde gecikmeyi azaltmayı amaçlayan bir özelliktir. Aynı metinle (byte-by-byte eşleşen) gelen sorgular ve aynı oturum parametreleri için (ör. SQL_SMALL_RESULT vb.) sonuç seti diske gitmeden hızlıca döner. Ancak tabloya yapılan her INSERT/UPDATE/DELETE işlemi, ilgili tablonun QC’deki tüm girdilerini geçersiz kılar; bu da yazma trafiği yüksek sistemlerde QC’nin kilitlenme ve parçalanma nedeniyle yarardan çok zarar vermesine yol açabilir. Not: Query Cache, MySQL 8.0’da tamamen kaldırılmıştır.

Ne Zaman İşe Yarar, Ne Zaman Zarar Verir?

• İşe yarar: Okuma ağırlıklı, nadiren güncellenen tablolar; aynı SELECT ifadelerinin sık tekrarlandığı (örn. ana sayfa listeleri).
• Yarar sağlamaz / zarar verir: Yazma oranı yüksek OLTP sistemleri; çok sayıda farklı, parametrik veya dinamik sorgu metni; büyük sonuç setleri.

Temel Değişkenler ve Durum Metrikleri

SHOW VARIABLES LIKE 'query_cache%';
SHOW STATUS    LIKE 'Qcache%';

• query_cache_size: Ayrılan bellek (MB). Aşırı büyük değerlerde parça yönetimi ve global mutex maliyeti artar.
• query_cache_type: 0 (kapalı), 1 (açık), 2 (demand; sadece SQL_CACHE ile).
• query_cache_limit: Tek sorgu için en fazla cache’lenecek sonuç boyutu.
• Qcache_hits: Önbellekten karşılanan istek sayısı.
• Qcache_lowmem_prunes: Bellek yetersizliğinden atılan girdiler; yüksekse boyut küçük veya parçalanma vardır.

Basit Hit Oranı Hesabı

-- Yaklaşık hit oranı
SELECT
  @@global.version                           AS version,
  (SUM(IF(variable_name='Qcache_hits', variable_value, 0))) /
  NULLIF(
    (SUM(IF(variable_name='Qcache_hits', variable_value, 0)) +
     SUM(IF(variable_name='Com_select',  variable_value, 0))), 0
  ) AS approx_qc_hit_ratio
FROM performance_schema.global_status
WHERE variable_name IN ('Qcache_hits','Com_select');

Genel kural: Hit oranı düşük (<%20) ve Qcache_lowmem_prunes yüksekse ya boyutu/tipini ayarlayın ya da QC’yi kapatın.

Önerilen Konfigürasyon (MySQL 5.6/5.7)

-- my.cnf / my.ini (örnek başlangıç değerleri)
query_cache_type  = 2        # demand: sadece SQL_CACHE işaretlileri cache'lenir
query_cache_size  = 64M      # çoğu senaryo için 32–128M aralığında tutun
query_cache_limit = 2M       # büyük setler cache’i şişirmesin

Sunucuyu yeniden başlatın veya aşağıdaki gibi dinamik değiştirin:

SET GLOBAL query_cache_type  = 2;
SET GLOBAL query_cache_size  = 64*1024*1024;
SET GLOBAL query_cache_limit = 2*1024*1024;

Uygulama Tarafında Kullanım

-- Sadece belirlediğiniz sorguları cache'lemek için
SELECT SQL_CACHE  col1, col2 FROM products WHERE category_id=10 ORDER BY created_at DESC LIMIT 20;

-- Cache dışı bırakmak için
SELECT SQL_NO_CACHE * FROM large_reporting_view WHERE date=CURDATE();

İpucu: Parametrik sorguların metni farklılaştığında QC işe yaramaz. Aynı metin ve aynı sıralama/limit ile tekrarlanan sorgularda değeri artar.

Yaygın Sorunlar ve Teşhis

• Global mutex beklemesi: Yüksek eşzamanlılıkta QC kilidi tıkanır; slow log ve performance_schema ile bekleme analiz edin.
• Parçalanma: Qcache_free_blocks ve Qcache_total_blocks anormalse FLUSH QUERY CACHE veya yeniden boyutlandırma gerekebilir.
• Sık invalidation: Güncelleme yoğun tablolarda QC verimsizdir; bu tabloların sorgularını SQL_NO_CACHE ile işaretleyin.

MySQL 8.0 ve Alternatifler

• Query Cache kaldırıldı: 8.0’da QC yoktur. Önerilen yaklaşım: InnoDB Buffer Pool boyutunu artırmak (genellikle RAM’in %60–70’i).
• Uygulama/katman önbelleği: Redis/Memcached ile sık kullanılan SELECT sonuçlarını TTL’li tutun.
• HTTP katmanı: Statik sayfalar için CDN/Varnish; API/uygulama için reverse proxy cache.
• İndeks ve sorgu optimizasyonu: Kapsayıcı indeksler (covering), uygun EXPLAIN, LIMIT/OFFSET yerine seek-based sayfalama.

Karar Matrisi (Özet)

• 5.6/5.7, okuma ağır, veri nadiren değişiyor: QC = demand (type=2), 32–128MB deneyin, sadece seçili sorguları cache’leyin.
• Yazma ağır / yüksek eşzamanlılık: QC kapalı tutun (query_cache_type=0).
• 8.0 ve sonrası: QC yok; Buffer Pool + uygulama/HTTP cache kullanın.

Sonuç

MySQL Query Cache, doğru senaryoda gecikmeyi azaltabilir; yanlış senaryoda ise global kilit ve invalidation nedeniyle performansı düşürür. 5.6/5.7’de demand modunda, seçici ve küçük boyutlarla kullanın; 8.0’da ise katmanlı önbellek ve indeks optimizasyonuna odaklanın.